شهوات خود را ارضا كند به كار مىبرد ، و مانند مسلمانى كه در دست كافران اسير شده باشد و او را به چرانيدن خوك و نگهدارى و حمل شراب وادارند عقلش در چنگ شهواتش اسير و گرفتار مىباشد ؛ و منزلت او در نزد خداوند منزلت كسى است كه مسلمانى را مقهور كند و او را به كافران بسپارد و اسير دست ايشان كند ؛ و سبب زشتى جنايتش آن است كه كسى را مسخّر ديگرى كرده كه سزاوار است خودش مسخّر او باشد و كسى را تسلّط داده كه شايسته است بر او تسلّط داشته باشد . مسلمان از آن جهت شايستگى سلطهء بر غير را دارد كه داراى معرفت و انگيزهء دينى است ، و كافر بدان سبب مستحقّ آن است كه بر او تسلّط داشته باشند كه فاقد اين معرفت و داراى انگيزهء شياطين است ، و حقّ مسلمان بر نفس خويش واجبتر از حقّ غير بر اوست ؛ و هر زمان معناى شريفى را كه متعلّق به حزب خدا و لشكر فرشتگان است براى معناى پستى كه تعلّق به حزب شياطين كه رانده شدگان درگاه الهى هستند به كار گيرد مانند كسى است كه مسلمانى را به بردگى كافر درآورده بلكه همچون كسى است كه به قصد آزار پادشاهى كه بر او حق نعمت دارد عزيزترين فرزندان او را بربايد و به سخت‌ترين دشمنان او بسپارد . پس بنگر كه چگونه نعمت پادشاه را ناسپاسى كرده و خود را مورد خشم و انتقام او قرار داده است ، زيرا هواى نفس در پيشگاه خداوند منفورترين خدايى است كه در روى زمين پرستش مىشود ، و عقل عزيزترين موجودى است كه در زمين آفريده شده است . سوّم آن كه ميان دو لشكر برابرى برقرار باشد گاهى اين بر آن پيروز مىشود و زمانى آن بر اين . كسى كه داراى اين حالت است از مجاهدان به شمار مىآيد نه از پيروزمندان . اينها كسانى هستند كه خداوند دربارهء آنها فرموده است : خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ ؛ « 48 » اين حالت از نظر قوّت و ضعف ايمان است امّا از حيث عدد آنچه بر آن صبر مىكند سه حالت بر او راه دارد : يا بر همهء شهوتها غلبه مىكند ، يا بر هيچ شهوتى غالب نمىشود ، يا تنها بر برخى از شهواتش چيره مىگردد . و قول حق تعالى كه فرموده است : خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً ، بر كسى حمل مىشود كه از غلبه بر برخى از شهواتش ناتوان است . كسانى كه مجاهدهء با شهوات نفس را مطلقا ترك مىكنند به چهارپايان شبيه‌تر بلكه از آنها گمراهترند ، زيرا در چهارپايان معرفت و قدرتى كه به

--> ( 48 ) توبه / 102 : . . . و اعمال درست و نادرستى را به هم آميختند ، اميد مىرود خداوند توبهء آنها را بپذيرد .